|
"Solus cum Deo Solo" - "Sam na sam z Bogiem", to duchowa dewiza
streszcząjąca głęboki fundament
zewnętrznej działalności apostolskiej Zakonu Paulinów, czyli Zakonu Świętego
Pawła Pierwszego Pustelnika. Zakon Paulinów powstał w XII wieku na ziemi
węgierskiej, i swoje korzenie wywodzi z pustelników i z ich surowego eremickiego
stylu życia.
Pierwszą paulińską wspólnotę zgromadził, z rozproszonych po
lasach, kniejach i grotach skalnych pustelników, Bartłomiej, biskup Pecs. W
1225 roku dla tej eremickiej wspólnoty wybudował klasztor i kościół pod
wezwaniem św. Jakuba na górze Patacs. Aby ustalić ich określony styl życia,
nadał im bardzo prostą regułę. Nie była to jednak jedyna wspólnota eremitów
jednocząca się w zakon.
Niemal równocześnie kanonik kapituły katedralnej w Estergom
/Ostrzyhom/, bł. Euzebiusz, również gromadził wokół siebie pustelników i dla
nich w 1250 r. wybudował klasztor z kościołem św. Krzyża na Górze Pilis. Wspólnota ta obrała za swojego patrona Św. Pawła z Teb, pierwszego ze znanych w
tradycji pustelników, żyjącego na pustyni w Egipcie na przełomie III i IV w.,
którego żywot opisał św. Hieronim. Z upływem czasu obie wspólnoty, tj. wspólnota
z góry Patach i ta z Góry Pilis utworzyły unię.
Nowo utworzona społeczność
zakonna od 1263 r. przyjęła nazwę "Braci Świętego Pawła Pierwszego Pustelnika".
W roku 1308 kardynał Gentili, legat papieża Klemensa V, nadał zakonowi w
imieniu Stolicy Apostolskiej regułę św. Augustyna i oficjalnie zatwierdził
Zakon Świętego Pawła Pierwszego Pustelnika. Zakon rozprzestrzenił się na ziemi
węgierskiej i półwyspie bałkańskim, w Polsce, Austrii, Niemczech. Znany też był
także we Włoszech, Francji, Hiszpanii, i Portugalii, skąd dotarł do Ameryki
Południowej wraz z pierwszymi pionierami chrześcijaństwa.
Na ziemie polskie
Paulini przybyli z Węgier, z klasztoru Marianosztra /Nasza Pani/. Sprowadził
ich wielki protektor zakonu książę Władysław Opolczyk. Paulini przybyli w 1382
roku do Częstochowy, otrzymując wzgórze jasnogórskie z niewielkim kościołem pod
wezwaniem Matki Bożej. W nim wkrótce umieścili, od wieków otaczany wielką
czcią, Cudowny Wizerunek Matki Bożej, przywieziony przez fundatora z Bełza. Z
upływem czasu Jasna Góra stała się duchową stolicą Polaków, symbolem wierności
i religijności narodu, a także - jako pierwszy klasztor pauliński w Polsce -
matką innych domów zakonnych.
Przypadający
głównie na XIV i XV wiek wielki rozkwit Zakonu Paulinów na ziemi węgierskiej
został gwałtownie zatrzymany przez najazd Turków. Po bitwie pod Mohaczem
/1526/, Paulini faktycznie przestali istnieć. Po klęskach na Węgrzech centrum
życia zakonnego zaczęło powoli przesuwać się w stronę Jasnej Góry. Fundacja
jasnogórskiego klasztoru dała początek innym placówkom w Polsce. Powstały
klasztory w Głogowie /1388/, Wieluniu /1394/, Wieruszowie /1401/, Beszowie /1421/, Brdowie /1436/, Pińczowie /1484/,
Oporowie /1453/, Krakowie /1472/, Wielgomłynach /1476/, Konopnicy /1632/,
Łęczeszycach /1639/, klasztor św. Barbary w Częstochowie /1646/, Topolnie /1658/, Warszawie /1661/, Włodawie
/1698/, Leśniowie /1706/, Starej Wsi /1728/, Niżnikowie /1740/. Zakonnicy
zyskali szybko aprobatę i poparcie zarówno wśród możnych, jak i przede
wszystkim pośród szerokiego ogółu wiernych.
Od XVII wieku
Zakon Paulinów przeżywał swój wielki rozkwit na ziemi polskiej. Paulini weszli
w bardzo żywy i prężny okres działalności apostolskiej, nauczania ludu przez
misje. Oddawali się również pracom naukowym, niejednokrotnie stawali na czele
narodowych zrywów, jako obrońcy wartości kościelnych i narodowych. U schyłku
wieku XVIII polska prowincja liczyła ponad 80 klasztorów, rezydencji, parafii i
administratur paulińskich. Zakonnicy poszerzali nadal swą działalność
duszpasterską, otaczali też opieką chorych i cierpiących. W tym czasie powstają
nowe kościoły, oraz budowle w wypracowanym przez paulinów prostym i pięknym
stylu architektonicznym i artystycznym.
Rozbiory Polski i
okres niewoli narodowej stał się czasem dla Zakonu bardzo trudnym. Trwający w
pełni rozkwitu duszpasterskiego i intelektualnego /studia uniwersyteckie na
Jasnej Górze i w Krakowie/ zakon dotknęły skutki kasaty zakonów. Ze wszystkich
istniejących klasztorów na terenie dawnej Rzeczpospolitej Obojga Narodów,
dekrety kasacyjne zaborców zlikwidowały klasztory w Wieluniu, Beszowie, Brdowie, Pińczowie, Oporowie, Warszawie,
Wieruszowie, Starej Częstochowie, Konopnicy, Włodawie, Leśniowie, Leśnej
Podlaskiej i innych miejscowościach. Z tej dziejowej zawieruchy ocalały tylko
dwa klasztory - Jasna Góra i Kraków, stając się niezależnymi od siebie domami.
Po odzyskaniu
niepodległości przez Polskę, rozpoczęło się powolne odradzanie Zakonu. W 1920
roku połączyły się klasztory jasnogórski i krakowski i zwołano pierwszą
kapitułę generalną, na której wybrano generałem zakonu o. Piotra Markiewicza. W
tym okresie organizacja zakonu obejmowała trzy domy: Jasną Górę, Kraków i Leśną
Podlaską /od 1919 roku/. Po drugiej wojnie światowej Paulini powrócili także do
innych dawnych placówek, odzyskując między innymi Warszawę /1950/, Brdów
/1952/, Wieruszów /1983/, i inne.
Obecnie /2008
rok/ Zakon Paulinów ciągle się rozwija. Aktualnie w Polsce, poza Jasną Górą,
gdzie mieści się Dom Generalny, paulińskie klasztory i domy zakonne znajdują
się: na Bachledówce k/Zakopanego, Biechowie, Błotnicy k/Radomia, Brdowie,
Częstochowie - św. Barbara /dom nowicjacki dla braci/, Krakowie na Skałce
/klasztor i Wyższe Seminarium Duchowne/, Leśnej Podlaskiej, Leśniowie-Żarkach
/dom nowicjacki/, Łęczeszycach, Oporowie k/Kutna, Łukęcinie,
Paulinach-Mochowie, Toruniu, Warszawie, Wielgomłynach, Wieruszowie, we
Włodawie, Wrocławiu, i Żarkach-Letnisko.
Zakon Paulinów ma także klasztory w
innych krajach Europy: na Węgrzech, Chorwacji, w Czechach, na Słowacji, w
Niemczech, Francji, Włoszech, na Ukrainie, Białorusi, na Łotwie. Paulini są
obecni w Stanach Zjednoczonych /m. in. Doylestown - Amerykańska Częstochowa/,
są obecni w Australii, a także na misjach w Republice Południowej Afryki, i
Kamerunie. Zakon liczy obecnie ok. 490 zakonników.
"Solus, cum Deo
Solo" - "Sam na Sam z Bogiem". W ciągu stuleci swego istnienia zmieniał się
profil duchowy Zakonu i jego posłannictwo. Z zasadniczego pustelniczego
charakteru pierwotnych wspólnot, z biegiem czasu wobec zmieniających się ciągle
okoliczności, oraz otwierając się na znaki czasu, nabrał zakon cech wspólnoty
kontemplacyjno-czynnej. Duchowość paulińska zawiera się w dość szerokiej grupie
cech, które stanowią o charyzmacie zakonu: kontemplacja Boga w samotności,
umiłowanie modlitwy liturgicznej i pokuty, uwrażliwiona na znaki czasu
działalność duszpasterska jako służba Kościołowi, a nade wszystko kult maryjny,
przez ukazywanie Maryi w Kościele i
naśladowanie Jej cnót.
|